"Bizim eradan əvvəl” nə deməkdir? – Zaman necə sayılmağa başladı?

Tarix kitablarında tez-tez belə ifadələr görürük:

“Bizim eradan əvvəl 783-cü il”, “Bizim eradan əvvəl 135-ci il”…

Bu cümlələr adama təbii gəlir. Amma çox maraqlı bir sual ortaya çıxır:

O dövrdə yaşayan insanlar doğrudanmı bu tarixləri belə adlandırırdı?

Qısa və aydın cavab: Xeyr.


“Bizim era” haradan başladı?

“Bizim era” anlayışı İsa Məsihin doğumu başlanğıc götürülərək yaradılmış zaman sistemidir.

Bizim era (b.e.) – İsanın doğumundan sonrakı illər

Bizim eradan əvvəl (e.ə.) – İsanın doğumundan əvvəlki illər

Bu sistemi insanlar hadisələr baş verəndə yox, təxminən 500 il sonra – VI əsrdə yaşamış bir rahib (Dionysius Exiguus) təklif edib. Məqsəd təqvimi vahid bir başlanğıc nöqtəsinə bağlamaq idi.

Yəni “eradan əvvəl” anlayışı keçmişdə yox, gələcəkdə yaradılıb.


Qədim insanlar zamanı necə ölçürdülər?

Qədim dövrdə hər xalq zamanı özünə görə sayırdı:

Romalılar: imperatorların hakimiyyət illərinə görə

Misirlilər: fironların taxta çıxmasına görə

Yunanlar: Olimpiya oyunlarına görə

Babillilər: padşahların dövrlərinə görə

Məsələn, biz bu gün “e.ə. 135-ci il” dediyimiz tarixdə yaşayan biri belə deyə bilərdi:

“Falanca imperatorun hakimiyyətinin 19-cu ili.”

Amma heç kim “bizim eradan əvvəl” demirdi, çünki belə bir “era xətti” hələ mövcud deyildi.


Bəs bu qədər dəqiq tarixlər necə tapılıb?

Tarixçilər sonradan: qədim mətnləri, padşah siyahılarını, müharibə qeydlərini, günəş və ay tutulmalarını bir-biri ilə tutuşduraraq hamısını vahid zaman xəttinə yerləşdiriblər.

Beləliklə, qədimdə “padşahın 7-ci ili” deyilən tarix, bu gün bizə “e.ə. 783-cü il” kimi təqdim olunur.

Bu, sonradan qurulmuş böyük bir zaman xəritəsidir.

“Bizim eradan əvvəl” qədim insanların dili deyil.

Bu, müasir dünyanın keçmişi anlamaq üçün yaratdığı ölçü vahididir.

Keçmişdə insanlar zamanı yaşayırdılar.

Bu gün isə biz zamanı hesablayırıq.