Bəyaz Duman

O səhər şəhər, adi günlərdən biri kimi yuxudan oyandı. Amma bu şəhərin nəfəsi çoxdan təmiz deyildi. Binaların arasından süzülən günəş şüaları belə bir başqa görünürdü — sanki dumanı yara-yara gəlirdi. Amma bu duman təbiətin yox, insanların içində yandırdığı yavaş-yavaş öldürən bir alovun tüstüsü idi.

İlqar, otuzlarına çatmamış bir gənc idi. Gözlərində gənclik yox, yorğunluq vardı. Gözlərinin dərinliyində bir vaxtlar parlayan arzuların külü qalmışdı. Əlində bir siqaret, stolun üzərində yarımçıq butulka, cibində isə satmaq üçün gətirdiyi az miqdarda ağ toz — narkotik.

Onun həyatında "güclü olmaq" anlayışı çoxdan dəyişmişdi. İndi güc, insanları susdurmaqda, aldatmaqda, alışdırmaqda idi. Onun üçün "pul" artıq yalnız ehtiyac deyil, bir sığınacaq olmuşdu. Özünü itirdiyi bu sistemdə yaşamaq üçün, başqasının həyatını zəhərləmək artıq sadəcə peşə deyil, içindəki boşluğu örtmək üçün bəhanə idi.

İlqar əvvəllər heç belə deyildi. Universitetin fəal tələbəsi, ədalətli bir gənc idi. Amma bir gün, dövlətin vədinə aldandı. İş tapa bilmədi. Ədalət istədi – ona istehza ilə baxdılar. Qapılar bağlandıqca, qaranlıq yollar açıldı. Əvvəlcə içdi. Sonra alışdı. Daha sonra satmağa başladı. “Hamı edir” deyə özünə haqq qazandırdı. Bəlkə də haqlı idi – çünki bəzən sistem elə qurulur ki, insan ya aludəçi olur, ya da aludəçi yetişdirən.

Şəhərdə bəyaz duman təkcə siqaretlərdən qalxmırdı. İnsanlar ekrana baxaraq hər gün yeni bir içki reklamına məruz qalır, “cool” görünmək üçün siqaret yandırır, “dəbdədir” deyə narkotikə əl atırdılar. Mediada isə bu fəsadların arxasında duran əsl günahkarlar – sponsorlar, şirkətlər, siyasətçilər pərdə arxasında milyonlar qazanırdı.

İlqar bir dəfə soruşdu:
— Bəs niyə bunlar azad şəkildə satılır?
Dostu cavab verdi:
— Çünki bu milləti ayıq saxlamaq onlara sərf etmir.

Bir gün, İlqar küçədə satdığı narkotikə görə bir gəncin ölüm xəbərini aldı. O gənc məktəbli idi. İlk dəfə yoxlamışdı. Axırıncı dəfə olmuşdu. İlqar o an hər şeyin fərqinə vardı. Onun əlindən çıxan ağ toz, sadəcə maddə deyildi – bir ana fəryadı, bir ata qüruru, bir ömrün məhvi idi.

O axşam, İlqar içki şüşəsini yerə çırpdı. Siqaretini sildi. Əlindəki maddəni kanalizasiyaya atdı. Çünki ilk dəfə idi ki, “güclü olmaq” anlayışını yenidən xatırladı: zəhəri satmaq deyil, ona qarşı durmaq.

Sabahkı gün o şəhər bir az daha aydın açıldı. Duman azalmışdı. Bəlkə də bir nəfər az çəkdiyinə görə. Bəlkə də bir nəfər artıq başqasını aldatmadığına görə.

Şəhər dəyişmir, deyirlər. Amma bəzən bir nəfərin dəyişməsi ilə bir küçə, bir ailə, bir taleyin axarı dəyişə bilər. Əgər bir gün bu duman tam çəkilərsə, o zaman insanlar bir-birinin gözünə düz baxa biləcək. Və o zaman bəlkə də, nə siqaretə, nə içkiyə, nə də ağ toza ehtiyac qalacaq.

Çünki insanın ən böyük ehtiyacı təmiz nəfəs, ayıq ağıl və vicdanla baxa bildiyi bir sabahdır.