Bəzi insanlar sarayda yaşayır, amma içlərində bir boşluq, gizli bir kədər daşıyırlar. Onları qınamaq yerinə anlamağa çalışanların isə yalnız iki addımlıq məsafəsi var.Onları görmək kifayət etmirdi, qəlblərinə yaxın olmaq lazım idi.

"Ac toxun halından nə anlar?" — deyərdilər. Amma zaman dəyişmişdi; artıq o, aclar toxları ekranlardan izləsə də, onların yaşadıqlarına anlayış göstərməyə öyrəşmişdi. Fiziki yaxınlıq olmadan da ürəkdən hiss etmək mümkündür.

O, düşüncələrinin içindən çıxıb gerçəkliyə qayıtdı. Dar otağın divarları arasında susqunluq yığılsa da, içindəki həyat mübarizəsi inadla döyünürdü, hər zərbədə səssizcə “buradayam” deyirdi. Qapı bağlı olsa da, azadlığın adı hələ səssizcə içində yaşayırdı.

İçindən sakitcə dedi:

“Otaq nə qədər dar olsa da, içimdəki ümid hələ də gülümsəyir.”

İnsanın yaşadığını sübut etməsi üçün hər zaman səsə ehtiyac olmur. Nəbzin davam etməsi kifayətdir.Burada qalmalı olduğunu deyən səslər vardı. O səslər birbaşa düşüncələrinə toxunur, onu olduğu yerdə saxlamağa çalışırdı. O isə susmaqla deyil, içində böyüyən sakit dirənişlə cavab verirdi. Çünki bilirdi: insanı ayaqda saxlayan hay-küy yox, davamlılıqdır.

Sözdə qanından olanlar vardı — “ailə” deyə çağrılan, amma sevgini qorumaq yox, nəzarət etmək kimi anlayan üzlər. Yaxşılıq adı altında keçmişdə etdikləri şiddəti təkrarlayır, əlləri ilə toxunmasalar da, dilləri ilə onu dar çərçivələrə salırdılar. Onun üçün qərar verirdilər, onun yerinə düşünürdülər. Azadlığını bir hərəkətlə yox, ard-arda deyilən cümlələrlə məhdudlaşdırmağa çalışırdılar.Hər dirəniş onun məhkumiyyətini sanki bir az da uzadırdı. Bu həbs yalnız otaqla bitmirdi. Onlar onun zehninə də sərhədlər çəkmək istəyirdilər. Düşünməsini risk, fərqli olmasını təhlükə sayırdılar. Amma hər məhdudiyyət, əslində, onun daxilində yeni bir aydınlıq yaradırdı. Çünki bəziləri qadağalarla boğulur, bəziləri isə həmin qadağalardan yol düzəldir.O, hekayələrdə danışılan obrazlara bənzəməzdi. Rapunzel deyildi ki, pəncərədən sallanan saçlar xilas yoluna çevrilsin. Gecənin bir yarısı möcüzə gəlib hər şeyi dəyişmirdi. Sehrli xalça ilə diyarı tərk etmirdi. Onun hekayəsi səssiz idi, amma bu sükut zəiflik yox, toplanmış güc idi. O, möcüzəni gözləmirdi — onu içində böyüdürdü. Tərk etməklə bir nəticəyə gəlməyin doğru olmadığını bilirdi. Mübarizə aparmadan daxili azadlıq əldə olunmazdı.

Ən gözəl tərəfi isə buydu: o, tanımadığı insanların yazdığı nağılları oxuyurdu — adını bilmədiyi qəlblərin qoyduğu ümid izlərini. Hər sətirdə “bacaran biri var” fikrini görür, başqasının ayağa qalxmasından güc alırdı. Bu hekayələr ona qaçış yox, istiqamət verirdi. Zamanla öz uğurları ona dayaq oldu. Bu təzyiq altında uğur barmaqlıqlar altında durub çiçək əkmək kimiydi.Divar kənarında saralmış kağızlar vardı; üstündə vaxtın izi, içində isə sınmamış ruhların səsi. Orada yazılmışdı ki, düşüncə daim yol tapar. O, bu cümləni oxuduqdan sonra nəfəsini daha arxayın almağa başladı, çünki artıq bilirdi: içindəki yol heç vaxt tam bağlanmayıb.

“Sənin varlığın bizi narahat edir” deyən səslər olmuşdu. Hətta kabuslara çevrilmişdi. Zehnini içdən fəth etməyə çalışırdılar, amma o ağlını qaçırtmağı onların ələ keçirməsindən üstün tutmuşdu. Artıq anlayırdı ki, varlıq narahatlıq verirsə, deməli hiss olunur, təsir edir, yaşayır. Əllərində olsaydı, bəlkə də nəfəsini sayardılar, amma onun içindəki yaşamaq istəyi sayılmayacaq qədər böyük idi.Ailə anlayışı onun dünyasında hər keçən gün kölgələnir, bulanıqlaşır, dəyərlər isə parçalanırdı. Xoşbəxt ailələrin bənzədiyini görüb yalnız öz xəyal qırıqlığını xatırlayırdı. Çünki ailələr fərqli növlərə ayrılırdı:

Humanitar ailə — səhvlər bağışlanır, hər söz körpü kimidir. Uşağın əlindən tutub bağırmaq yox, yol göstərirlər. Səhərlər bir-birinə baxıb günün necə keçəcəyini danışırlar. Sükut qorxulu deyil, sevgi ilə doludur. Burada hər söz nəfəs kimi, hər hərəkət bir dərs kimidir.

Demokratik ailə — qərarlar birlikdə verilir, hər kəsin səsi eşidilir. Tətil üçün yer seçərkən, hətta ən kiçik uşağın da fikri dəyərlidir. Evdə yemək növbəsi, otaqların paylaşımı — hər şeydə ədalət var. Mübahisələrdə belə hörmət qorunur; hər fikir divarlara düşən günəş kimi evin hər guşəsini isidir.

Avtoritar ailə — qaydalar sərtdir, itaət vacibdir. Gecə saatları, yemək və işlər dəqiq müəyyən edilir. Sevgi ölçülür, amma sərtliklə qarışır. Uşaqlar susaraq böyüyür, amma hər düzgün addımda daxili gücünü tapırlar. Burada hər hərəkət bir sınaq, hər gözləmə bir dərsdir; uşaq qaranlıqda yetişən çiçək kimi öz gücünü kəşf edir.

Laik / sərbəst ailə — uşaqlar sərbəst seçim edir, qaydalar yumşaqdır. Səhvlər öyrənmək fürsəti, uğursuzluqlar isə təcrübədir. Burada sükut qorxulu deyil; rahatlıq və inam hər küncdə hiss olunur. Uşaqlar qanadlarını sınayır, xəyallarını ulduz kimi göyə açırlar.

Hiperqoruyucu ailə — valideynlər hər addımı izləyir, qoruma çoxdur. Bəzən sərbəst düşünməyə mane olur, amma hər müdaxilə uşağa daxili gücünü sınamaq fürsəti verir. Burada hər qorxu bir dərs, hər ehtiyat bir yol göstəricisidir; uşaq öyrənir ki, qorxular da bəzən qanad açmaq üçün lazımdır.

Qarışıq / disfunksional ailə — qaydalar, sevgi və münaqişələr qarışıqdır. Dəyərlər parçalanır, uşaqlar adaptasiya üçün daxili gücünü artırır. Burada hər qarışıqlıq bir yol, hər çətinlik bir işıqdır; daxildəki işıq xarici qaranlıqdan güclüdür.

O artıq bilirdi ki, xoşbəxtlik çərçivəyə sığmaz. Əsl xoşbəxtlik — özünü qorumaq, daxili gücünü tanımaq və səsini eşitdirməkdir. Hər fərqli təcrübə onu daha güclü, daha hazırlıqlı və daha azad edir. Kabuslar artıq qorxunc gəlmirdi.Onlar onun daxili işığını tapması üçün bir yol idi.Otaqda havanın sərinliyi nəfəsinə qarışır, divarlardan süzülən işıq tozlu küləklə rəqs edir, hər kölgə bir rəng çalarına çevrilirdi. Sinəsində döyünən ümid, qara künclərə toxunan kiçik bir işıq kimi parlayırdı. Nağıllardan gələn sözlər, incə musiqi kimi ruhuna toxunur, onu ayağa qaldırırdı.Qapı hələ də açılmamışdı, pəncərədən hələ də külək gəlmirdi, amma içində böyüyən işıq artıq gizlənmirdi. Bu işıq tələsmirdi, səs salmırdı, amma istiqamətini bilirdi. O, azadlığın bir gün gələcəyinə yox, artıq başladığına inanırdı.

Və o an anladı:

Ən möhkəm ümidlər, ən səssiz otaqlarda nəfəsini çəkir.Çünki insan əvvəlcə içində azad olur.Hər kölgə işıqla rəqs edə bilər, hər qaranlıq içində bir başlanğıc gizləyir, hər kabus isə onu ayağa qaldırmaq üçün bir yol göstərir.

“Bəs sən öz işığını nə qədər gizlətmisən?”