Əzizə Cəfərzadə — Bioqrafiyası, Həyatı və Yaradıcılığı

Əzizə Cəfərzadə kimdir? O, Azərbaycanın xalq yazıçısı, filologiya elmləri doktoru, professor və ictimai xadimdir. Müasir Azərbaycan nəsrində tarixi roman janrını yenidən canlandıran yazıçı kimi tanınan Əzizə Cəfərzadə, həm də XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı üzrə tanınmış tədqiqatçı-alim olmuşdur.

Doğulması və ailəsi

Əzizə Cəfərzadə 1921-ci il dekabrın 29-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Onun mənşəyi Şamaxıdan gəlirdi, lakin özü Bakıda dünyaya göz açmışdır. Atası ziyalı ailədən idi. İbtidai təhsilini Bakının 25 nömrəli məktəbində almışdır.

Təhsili

Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Əzizə Cəfərzadə Teatr texnikumunda, daha sonra isə ikiillik Müəllimlər İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir. Təyinatla Ağsu rayonunun Çaparlı kəndində müəllim işləmişdir.

Sonrakı illərdə o, elmi fəaliyyətini davam etdirərək 1950-ci ildə "XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında maarifçi-ziyalı surətləri" mövzusunda namizədlik, 1970-ci ildə isə "XIX əsr Azərbaycan poeziyasında xalq şeiri üslubu" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını uğurla müdafiə etmişdir. Bu, onu filologiya elmləri doktoru və professor elmi dərəcələrinə çatdırmışdır.

Ədəbi fəaliyyətə başlaması və ilk kitabının yandırılması

Əzizə Cəfərzadə ədəbi fəaliyyətə cəmi 16 yaşında başlamışdır. Onun "Əzrayıl" adlı ilk hekayəsi 1937-ci ildə "Ədəbiyyat" qəzetində dərc olunmuşdur.

Yazıçının həyatındakı ən dramatik hadisələrdən biri ilk kitabı ilə bağlıdır. "Hekayələr" adlı ilk kitabı 1948-ci ildə çapa hazırlanmış, hətta tənqidçi Cəlal Məmmədov "Azərbaycan gəncləri" qəzetində (11 iyun 1948) kitab haqqında məqalə ilə çıxış etmişdir. Lakin kitab satışa çıxmamışdan əvvəl Moskvanın xüsusi qərarı ilə qadağan olunmuş və yandırılmışdır — yazıçı "salon lirikasını təbliğ etməkdə" (Anna Axmatovaya bənzədilərək) günahlandırılmışdır.

Bu ağır zərbədən sonra Əzizə Cəfərzadənin 1963-cü ilə qədər heç bir kitabı işıq üzü görməmişdir. Buna baxmayaraq, o, bu illər ərzində bir an belə yaradıcılıq dünyasından uzaqlaşmamış, bədii və elmi axtarışlarını fasiləsiz davam etdirmişdir.

Tarixi roman janrının canlandırıcısı

Əzizə Cəfərzadənin nəsr yaradıcılığı əsasən tarixi roman janrında cəmləşmişdir. O, müasir Azərbaycan nəsrində bu janrı yenidən həyata qaytaran yazıçı hesab olunur. Onun əsərləri Azərbaycan tarixinin müxtəlif dövrlərini, görkəmli tarixi şəxsiyyətlərin parlaq həyatını bədii dillə canlandırır.

Əsas əsərləri

Yazıçının ən məşhur əsərləri sırasında bunlar var:

• "Bakı 1501" — Azərbaycan hökmdarı Şah İsmayıl Xətainin dövründən bəhs edən, sovet dövrünün bestselleri olmuş tarixi roman
• "Eşq sultanı" — böyük şair Məhəmməd Füzulinin həyatına həsr olunmuş, yazıçının uzun illərin bədii-elmi axtarışlarının bəhrəsi olan yekun əsəri
• "Cəlaliyyə" — tarixi mövzuda roman
• "Gülüstandan öncə" (1996)
• "Zərrintac-Tahirə" (1996)
• "Aləmdə səsim var mənim"
• "Anamın nağılları"

Maraqlı faktdır ki, Füzuli mövzusuna dərindən bağlı olan yazıçı, Şamaxı rayonunda yerləşən xaraba Bayat kəndinin yerində Füzuliyə həsr olunmuş xatirə abidəsinin qoyulması təşəbbüsünün də müəllifi olmuşdur.

Müasir həyatdan bəhs edən əsərləri

Tarixi romanlarla yanaşı, Əzizə Cəfərzadə müasir Azərbaycan həyatından bəhs edən bir sıra povestlər də qələmə almışdır:

• "Sahibsiz ev" (1966)
• "Əllərini mənə ver" (1970)
• "Sənsən ümidim" (1984)
• "Xəyalım mənim" (2002)

Elmi fəaliyyəti

Əzizə Cəfərzadə bədii yaradıcılıqla kifayətlənməmiş, həm də XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinin görkəmli bilicisi kimi tanınmışdır. Onun klassik Azərbaycan ədəbiyyatı və şifahi xalq irsi sahəsindəki elmi-tədqiqat işləri elmi ictimaiyyətin böyük marağına səbəb olmuşdur. Bu elmi araşdırmalar onun bədii yaradıcılığına da güclü təsir göstərmiş, əsərlərini Azərbaycan dilinin saflığı uğrunda mübarizənin bariz nümunəsinə çevirmişdir.

O, 1946-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuşdur.

Şəxsi həyatı

Əzizə Cəfərzadənin həyatı sevinc və faciələrlə iç-içə keçmişdir. Uşaqlığından pilot olmaq arzusunda olsa da, boyu qısa olduğuna görə Aviasiya klubuna qəbul edilməmişdir. Maraqlıdır ki, gələcək həyat yoldaşı ilə də məhz Aviasiya klubunda tanış olmuşdur.

Bu izdivacdan dünyaya bir qız övladı gəlmişdir, lakin tale ona analıq sevincini uzun müddət yaşamağa imkan verməmişdir — yeni doğulmuş körpəsi qucağından düşərək həlak olmuşdur. Bu ağır itkidən sonra Əzizə xanım qardaşının uşaqları Turanı və Kəmaləni öz övladı kimi böyütmüş, hətta Turanı rəsmi şəkildə övladlığa götürmüşdür.

1937-ci ildə köhnə əlifba ilə yazılmış kitabların yandırılması barədə qərar veriləndə, Əzizə xanım öz kitablarını kisəyə yığıb çay kənarında basdıraraq qorumağa çalışmışdır.

Mükafatları və fəxri adları

Əzizə Cəfərzadənin yaradıcılığı və elmi fəaliyyəti dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir:

• Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü
• Xalq yazıçısı fəxri adı (2001)

Vəfatı

Əzizə Cəfərzadə 2003-cü il sentyabrın 4-də, ömrünün 82-ci ilində, uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir. Vəsiyyətinə əsasən, o, Hacıqabul rayonunun Tağılı kəndində valideynləri, həyat yoldaşı və qardaşları ilə eyni məzarlıqda dəfn edilmişdir.

Nəticə

Əzizə Cəfərzadə Azərbaycan ədəbiyyatında həm istedadlı yazıçı, həm dərin biliyə malik alim, həm də milli-mənəvi dəyərlərin yorulmaz mühafizəçisi kimi özünəməxsus yer tutur. Əlli ildən artıq davam edən yaradıcılıq yolunda o, xalqın tarixi yaddaşını bədii dillə canlandırmış, "Bakı 1501" kimi əsərləri ilə nəsillərin tarixi şüurunun formalaşmasına töhfə vermişdir. Ağır itkilərə və senzura təzyiqlərinə baxmayaraq yaradıcılıqdan üz döndərməyən bu iradəli qadın, bu gün də Azərbaycan qadın yazıçılarının ən parlaq nümayəndələrindən biri kimi xatırlanır.

Mənbələr: Vikipediya, AzərTAc, Bioqrafiya.com, Azadlıq Radiosu, Goodreads