Dəyirman - kimlərdir? Yaranması, yaradıcıları, fəaliyyəti

Azərbaycan hip-hop mədəniyyətinin formalaşmasında xüsusi yeri olan “Dəyirman” qrupu təkcə musiqi layihəsi deyil, eyni zamanda bir dövrün düşüncə tərzinin ifadəsi idi. Milli ağrı-acını, sosial problemləri və vətənpərvərliyi rep janrında səsləndirən bu qrup, 1990-cı illərin sonlarında gəncliyin səsini musiqiyə çevirdi.

Yaranması və ilk addımlar (1995–1999)

“Dəyirman”ın təməli 1995-ci ildə qoyuldu. Miri Yusif musiqi fəaliyyətinə “G.G.G. Ailəsi” – Qara Qan Qardaşları Ailəsi adlı qrupun tərkibində başladı. Küçə repi və underground üslubda fəaliyyət göstərən bu kollektiv qısa müddətdə diqqət çəkməyə başladı.

1999-cu ildə qrup adını dəyişərək “Dəyirman” adını qəbul etdi. Bu ad həm məcazi, həm də ideoloji məna daşıyırdı – köhnə düşüncələri “üyüdən”, yenisini yaradan bir mexanizm kimi. Elə həmin il qrup VVS-records studiyası ilə müqavilə imzalayaraq peşəkar səhnəyə qədəm qoydu.

Populyarlıq və zirvə dövrü (1996–2010)

“Dəyirman”ın geniş kütlələr tərəfindən tanınması 1996-cı ildə səsləndirdiyi “Ya Qarabağ, Ya Ölüm” mahnısı ilə başladı. Xocalı soyqırımına həsr olunan bu əsər Azərbaycan rep tarixində ilk ciddi vətənpərvər manifestlərdən biri oldu və qrupun adını ölkə miqyasında məşhurlaşdırdı.

2000-ci ildə çıxan “Az@rimeyk” albomundakı “Sarı gəlin” mahnısına çəkilən klip Azərbaycan ictimai Humay mükafatında “İlin ən yaxşı video klipi” nominasiyası üzrə qalib oldu. Bu uğur qrupun yalnız underground deyil, əsas musiqi səhnəsində də qəbul olunduğunu göstərdi.

Sonrakı illərdə “Dəyirman” fəaliyyətini beynəlxalq müstəviyə daşıdı:

2006 – Londonda, İSİS klubunda Azərbaycan diasporunun dəvəti ilə konsert verdi

2007 – Moskvada keçirilən “Qırmızı baharlı Novruz” xeyriyyə konsertində çıxış etdi

2008 – Qrup öz geyim xəttini yaratmağa hazırlaşdı; bu dövrdə Miri Yusif klub-restoran biznesinə başladı

2010 – ABŞ repçisi Toni Blekmen ilə birlikdə “Xocalıya Ədalət” mahnısı ərsəyə gəldi

Həmin il 50 Cent-in Bakı konsertində iştirak edildi və “Dəyirman”ın 10 illik yubileyi Yaşıl Teatrda möhtəşəm şəkildə qeyd olundu

2011-ci ildə isə qrup Bakı Caz Mərkəzində keçirilən Maykl Ceksonun anım gecəsində səhnəyə çıxdı.

Qrupun fəaliyyətinin sona çatması

“Dəyirman” qrupu 1999–2010-cu illər arasında aktiv fəaliyyət göstərdi. Rəsmi olaraq dağılsa da, onların yaratdığı musiqi və ideoloji xətt Azərbaycan hip-hop mədəniyyətində dərin iz buraxdı.

Əməkdaşlıqlar

Fəaliyyəti boyunca “Dəyirman” və Miri Yusif bir çox tanınmış sənətçilərlə əməkdaşlıq edib. Onların sırasında:

Anar Nağılbaz, Aygün Kazımova, Coolio, Elşad Xose, Faiq Ağayev, H.O.S.T., Röya, Samirə Allahverdiyeva və başqaları yer alır

İrs və əhəmiyyət

“Dəyirman” Azərbaycan hip-hop tarixində milli motivləri, xalq ağrılarını və müasir rep janrını birləşdirən ilk və ən təsirli qruplardan biri kimi yadda qalıb. Onlar bir musiqi axını yox, bir düşüncə məktəbi yaratdılar.

Bu gün belə “Dəyirman”ın mahnıları yalnız dinlənilmir — xatırlanır, hiss olunur və ötürülür..