Jalə kəpənəyi hürkütməməyə çalışır, onun uçub getməsini istəmirdi. Axı uçub getsəydi, onu Eminə necə göstərə bilərdi? Yox-yox, kəpənəyi buraxmaq olmazdı. Ətrafda sakitlik hökm sürürdü. Ağacın iri yarpaqları arasında meh dolanır, onların xəfif xışıltısı eşidilirdi. Haradasa uzaqda bir quş cikkildədi. Jalə başını qaldırıb budaqlara baxdı, amma fikri yayınmadı. Bütün diqqəti barmaqlarında dayanan bu kiçik varlıqda idi. Kəpənək sanki qanadlarının incə titrəyişi ilə onun ürək döyüntülərinə cavab verirdi.
– Bura o qədər sakitdir ki... Elə bil bu sakitlik də sənə aiddir...
Sol əlini çantasına aparıb içindən stəkan çıxartdı. Yavaşca kəpənəyə yaxınlaşdırdı. Sağ əli ilə ehmalca yerə salıb cəld stəkanla kəpənəyin üstünü örtdü. Şüşənin o biri tərəfindən kəpənəyə baxıb dedi:
– İndi neyləyim, hə? Emin görsə, əsəbiləşər, deyər ki, kəpənəyi niyə burda saxlamısan. Onsuz da heç vaxt belə şeylərlə razılaşmır, – stəkanı qaldırdı, sonra yenidən örtdü, bir an dayanıb təkrar qaldırdı, yenə örtdü, bu hərəkəti dəfələrlə təkrarladı. – Biz qadınlar niyə belə qərarsızıq axı? Məncə, elə buna görə qadının həyatında düzgün adam olmalıdır ki, ona yol göstərsin... Əslində buraxmalıyam... Azad olmalısan, amma... əlim gəlmir. Axı getsən, bir də tapmaram səni... Yaxşı, buraxıram. Amma fikrimi dəyişsəm, yenə saxlayaram, – barmaqlarını stəkanın üstünə qoyub dərindən nəfəs aldı. – Sənlik bir iş yoxdur, axı qadınlıq belə şeydir. Hər dəfə fikrimizi dəyişirik... Bir dəfə o məndən inciyib uzaqlaşmışdı. Geri dönmək üçün bilirsən hansı zamanı gözlədi? Doğum günümü... Ad günümdə mənim üçün yazdığı bir novella ilə geri döndü. O zaman başa düşdüm ki, belə bir insanı heç vaxt itirmək olmaz. Nə qədər yanlışlarımız olsa da, onları birlikdə düzəltməliyik. “Emin mənsiz yaşaya bilməz” dedim, amma mənim üçün də onsuz yaşamaq qəfəsdə gün saymağa bərabər olardı. Görəsən, mən kəpənək ola bilərdimmi? Əgər sənə çevrilə bilsəydim, gedəcəyim ilk yer Eminin yanı olardı. Məncə, o da belə edərdi, gələrdi yanıma, – Jalə dərin bir ah çəkdi. – Görəsən, nə vaxt geri qayıdacaq? – o gələnə kimi başını bir şeylə qatmalı idi, çantasını açıb içindən dəftər-qələm çıxartdı, kəpənəyə baxıb gülümsədi. – O, gələnə qədər birlikdə nəsə yazaq...
Bir an qələmə baxıb fikrə getdi. Bu qələm onun əlində çox şey yazmışdı: xəyallarını, ağrılarını, Eminlə bağlı xatirələri. İndi isə sözlər sanki haradasa itmişdi. Qələmə toxunduqca Eminin yoxluğu daha ağır hiss olunurdu.
“Yaza biləcəyəmmi?” – deyə düşündü.
Dəftərin ilk səhifəsini açdı. İlk cümləni yazmaq istəyərkən qəlbindən isti bir dalğa keçdi. O an Eminin sözləri yadına düşdü: “Sözlər mənimdir, amma onların arxasında duran sənsən.”
Jalənin dodaqlarında zəif bir təbəssüm yarandı.
– Sənin haqqındadır, Emin, – pıçıldadı və onu düşünərək yazmağa başladı.
Bu dünya boşdur, bütün problemlər, dərdlər, kədər, qəm... Hamısı boş şeydir. Boş bir ev kimidir bu dünya. İçini nə ilə dolduracağını özün seçərsən. Sevinci, xoşbəxtliyi, istədiyin insanları ora daxil etməyi özün seçməlisən.
Onlar gözəlləşdirər sənin boş dünyanı. Boş ev dediyim sənin qəlbindir. Orada kimləri yaşatmalı olduğunu özün seçməlisən. Bəziləri xoş sözlərlə qapını döyər. Onlar gələr və özləri ilə birlikdə nifrət və kədər gətirərlər. Onlarla yaşamağa məcbur deyilsən, çıxarmalısan onları beynindən və ürəyindən.
Bəzən isə onlar özləri çıxıb getmək istəyərlər. Səni tərk edib gedərlər. Düz deyiblər, gedən kim olursa, olsun qapını bağlamalısan ki, içəridə qalanlar üşüməsin. Çünki sənin içini isidən onlardır. Onlarsız bu dünya boşdur.
Müdrik bir qoca deyirdi: “Çıxıb gedən özü qapını bağlayıb getməlidir ki, arxasınca düşüb qapını örtməyəsən”. Gedən səni düşünsəydi, heç gedərdi? Mənsə gedəni qapıya kimi ötürərəm. Gedəni boş ver, içəridə qalanlar üşüməsin.
Bəzən evinin bağçasına güllər əkərsən. Bağbantək bir gülü sevərsən. O gülsüz sənin evinin ətri olmaz. Bağçanda gözəllik olmaz. Gözəl olana qiymət verilməz, qiymət verdiyimiz insanlar gözəlləşdirər dünyamızı. Ağ-qara ömrümüzə nur verər, rəngarəng olar hər tərəf…
Bəlkə də, yenə çıxıb gedəni düşünürsən. Gözlərin yenə onu axtarır. Özü getsə də, səsi getmir qulağından. Bəlkə də, bütün problemlər bundadır, bizi sevəni görməz gözümüz, bizə dəyər verənə yox, başqasına dəyər verərik. Halbuki nə vaxtsa olmaya bilər yanındakı insanlar...
Bəzi insanların yoxluğu onların dəyərini artırar. Yanında ikən anlamazsan əhəmiyyətini, yoxluğunda başa düşərsən sənin üçün nələr etdiyini. Gec anlayarsan onlara nə qədər ehtiyac duyduğunu.
Öz dünyanı təmiz saxla. Çöldən çirkli görünən evə heç kim girmək istəməz. Baxan hər kəs “səndə bir gözəllik var” deyəcək. Səbəbini bilməsələr də, xoş olacaq sənin qəlbinə qonaq gəlmək, orada yaşaya bilmək. Sənsə bu zaman yaxşı biləcəksən ki, boş dünyanı dolduran gözəlliklər nələrdir.
Jalə yazısını bitirib təkrar kəpənəyə baxdı:
– Qəribədir, məni yazmağa sanki Emin ruhlandırdı. Amma o döndüyü zaman məni yazmağa kəpənəyin ruhlandırdığını deyəcəyəm. Qoy səni qısqansın, – üzünə xoş bir təbəssüm qondu Jalənin. – Belə danışmağıma baxma, məqsədim onu qısqandırmaq deyil. Kaş o başa düşəydi ki, əsl kəpənək onun özüdür, mənim içimdə gizlənib. O məni sevməyə davam etdikcə orada uçuşur. Bəzən düşünürəm ki, görəsən, Emin içimdəki boşluğu doldurmaq üçünmü var? O mənim hisslərimə qanad verir. Onsuz qalanda bu boşluq daha da böyüyür. Amma qəribəsi budur ki, mən onu heç vaxt tamamilə itirməyəcəyimi bilirəm. O, həmişə mənim içimdə var olmaqda davam edəcək... Mən ürəyimdəkiləri ona göstərmək istəyirəm.. Bəzi vaxtlar bunu edə bilmədiyimi gördükdə məni çox qısqanır. Ümumiyyətlə, nədir axı qısqanmaq? Dayan bir dəqiqə, qısqanmağın nə olduğunu sənə izah edim!
Qız çantasını açıb Eminin yazdığı şeirlərdən birini seçdi. Vərəqin kənarındakı xırda qeydlər oğlanın şeiri yazarkən keçirdiyi hissləri göz önünə sərirdi. Sanki Emin hisslərini vərəqin hər küncünə həkk edərək onları əbədiləşdirmişdi.
Jalə vərəqi əlinə aldı, nəfəsini dərib həzin bir səslə oxumağa başladı:
Qısqanaram onun baxdığı hər bir yeri,
O gülün onsuz da yoxdur bir xeyri.
Gözlərimə dərd olsa, bəla olsa,
Sözləri məlhəm olarmı eşqimizə?
Qısqanaram aldığı hər nəfəsi,
Amma əsir saxlamaram, açaram bu qəfəsi.
Cənnətdir onun gülüşü, qulağıma gələn səsi,
Qısqansam, dərman olarmı sevgimizə?
Qısqanaram mən səbrini, təmkinini,
Mən ki onun qədər zərif deyiləm.
O görür daş qəlbimin içindəki gül-çiçəyi,
Ondan qeyrisi görürmü içimdəki cənnətimi?
İçimdəki cənnətimin sultanını qısqansam da,
Nə faydası, özümdənmi qısqanıram?
Baxdığı hər nöqtədə əgər məni görürsə,
Gərək varmı ona baxan hər gözü çıxarmaq?
Axı əlim qan almağa yaraşmaz,
Əlimə yaraşır onun əlləri.
Yaraşar qəlbimə sevgi tülləri,
İndi onu özümdənmi qısqanım?
Qısqanaram ədəbli, şux duruşunu,
Kimsə onun haqda danışsa əgər,
Etmərəm digərləri kimi, gizli-bağlı saxlamam,
Nə faydası dörd divarda saxlasam?
– Məncə, qadını yox, öz gözlərini bağlamalıdır sevən insan. Çünki bir qadın sevdiyini deyirsə, o artıq könlünün bütün təslimiyyatını o adama açıb deməkdir. Qadının sevgisi – dərin və səssiz bir təslimiyyətdir. Sevdiyi insandan başqa heç kimi görmək istəməz. Kənardan nə qədər cazibədar, nə qədər ideal görünürsə-görünsün, onun gözü də, qəlbi də yalnız bir nəfərdə dayanıb qalır. Başqasına baxmaq, başqasını düşünmək... bu, onun üçün xəyanətdən də betərdir. Bu, onun mənliyini zədələyər, içini çürüdər. Və belə bir qadın artıq yaşaya bilməz – sadəcə nəfəs alar, amma içində həyat olmaz.
Sevgisi bitməyən qadın üçün başqa birinə yönəlmək, ruhən ölmək kimidir. İyrənər… elə özündən iyrənər. Elə bil içində bir səs deyir: “Sən bu deyilsən.” O səs bəzən o qədər güclü olur ki, insan təkcə ürəyindən deyil, bədənindən də utanır.
Amma sevgi olmayanda başqa bir cəhənnəm başlayır. Sevmədiyin biri ilə eyni evdə nəfəs almaq səssizcə boğulmaq kimidir. Nə ona yaxınlaşa bilirsən, nə də uzaqlaşa. Sadəcə bir yerdəsiniz, amma bir yerdə deyilsiniz. Hər toxunuşda ruh geri çəkilir, hər sözün arasında görünməz divarlar ucalır. İki yad insan eyni boşluqda yaşayır, amma bir-birinə çata bilmir.
Bu adam bəlkə də sənə dəyər verir, hörmət edir, səni itirməkdən qorxur. Amma nə olsun? İnsan hörmətə görə bir ömrü yaşaya bilərmi? Hiss etmədiyin sevgiyə görə minnətdar qalmaq – bu, nə insafdır, nə də sədaqət. Əksinə, bu içindəki qadını öldürməkdir. Bəzən heç bir söz demədən də sevgi bitmiş olur. Bədən var, amma nəfəs yox. Gözlər baxır, amma parıltı yox. Adlar var – “nişanlı”, “həyat yoldaşı” – amma onların arxasında heç bir ruh qalmayıb.
Ən acısı isə budur: sən özün də bilirsən, ona aid deyilsən. Və bu həqiqəti bilə-bilə susmaq – susmaqdan çox, hər gün içində bir parçanı susdurmaqdır. Bəzən “hörmət edirəm” deyə qalırıq. Bəzən keçmişdə buraxdığımız bir yoxluğu onun varlığı ilə doldurmağa çalışırıq. Amma alınmır. Çünki sevgi kiminlə olduğun deyil, kimin yanında özünü tapdığındır.
Sevgi – seçmək deyil, tanımaqdır. Özünü o adamda tanımaq... Və əgər o adamda özünü görmürsənsə, artıq çoxdan itmisən deməkdir özünü.
Şərhlər (27)