Mən indi səninlə danışıram, amma Emin yoxdur burada. Hara itibsə, yerini də bilmirəm. Özü yoxa çıxıb və ya mən itirmişəm, fərqi nədir?
Heç bilirsənmi, itirmək necə olur? Bir kitab yazırsan, amma yazdığın kitab yarımçıq qalır. Həyatın boşluğa çevrildikcə sən o parçalarda azıb qalırsan. Əgər yarımçıq qaldığın yerdən davam etmək istəsən, kitab sanki sənə küsəcək. Deyəcək ki, niyə məni itirdin, niyə davam etmədin, niyə yarımçıq qoyub qaçdın... Amma hər dəfə kitabın qalan hissəsini oxumağa çalışanda o itən səhifələrin hekayəsini daha dərindən hiss edirsən. Bəlkə də, bu itmiş səhifələr onların əsl dəyərini anlamağın üçün yox olmuşdu. Kitabın itən səhifələrinə çatmaq üçün onu əvvəldən oxumağa başlayırsan. Hər yeni səhifə keçmişdə itənlərin əks-sədasıdır. Bəzən keçmiş yaddaşında qalır, amma yeni səhifələr səni daha çox cəzb edir. Dəyişən təkcə kitab deyil, həm də sənsən. Çünki bu dəfə kitaba baxışın tamam fərqlidir. Bunu bil ki, kitabı yenidən oxumağa başladığın zaman nə sən, nə də həmin o kitab əvvəlki olmayacaq. Hər səhifə, hər abzas yeni bir hikmət, yeni bir həyat dərsi gətirəcək. Çünki itmiş parçalar bütövləşmək üçün yox olur ki, onların əsl dəyərini anlaya biləsən. Yeni səhifələr yazıldıqca həyatın sənə daha fərqli hekayələr bəxş edəcək, hər biri sənə yeni biliklər, yeni güc qatacaq. Axırda anlayacaqsan ki, itkilər, əslində, səni tamamlayan parçalar idi. Çünki sonda isə sadə bir gerçək qalır: bəzən ən ağır itkilər səni tamamlayan parçaların özü olur. Həyat bir kitabdırsa, hər itki yeni bir bölümdür. Hər acı, bir az daha böyümək üçündür. Və bəzən – bəli, bəzən – ən yarımçıq qalan hekayələr bizə çox şeyi öyrədir.
Emin mənə “itirməkdən qorxma” deyirdi. Amma indi onun da içində xəfif bir qorxu mehi əsir. Bu qorxu onu davranışlarında daha diqqətli olmağa səsləyir. Bu sözləri ilk dəfə eşidəndə sanki içimdə bir qığılcım parladı. Əvvəlcə anlamadım... İtirmək necə qorxulu olmaya bilər ki? Amma Emin üçün itirmək bir növ azadlıq, həyatın təbii axarını qəbul etmək demək idi. Mənsə bu fikrə alışa bilmirdim. Emin bunu deyəndə mənim bütün varlığımı qoruyub saxlamaq istəyən tərəfim hər dəfə onun dediklərinə müqavimət göstərirdi. Bəzən düşünürdüm ki, o bu sözləri deyərkən, əslində, özünü itirməkdən qorxur. Çünki onun sevgisi mənim içimdə bir güzgü kimi idi – mən onda özümü görürdüm, o isə məni. Əgər o yox olsa, mən də yox olardım. Bu düşüncə bəzən mənə Eminin sözlərindən daha qorxulu gəlirdi. Amma indi başa düşürəm ki, itirmək hər şeyin sonu deyil. Bəlkə də, itirmək bizi daha yaxşı başa düşməyə, daha diqqətli olmağa və daha çox dəyər verməyə məcbur edir. Emin bunu yaxşı bilirdi...
Kəpənək, bəs sən necə düşünürsən? Səncə, o niyə yoxa çıxdı? Əgər o da itmiş parçalara qarışsa, necə olar mənim halım? Onun yoxluğu mənim yoxluğum kimidir – boş və səssiz. Amma bu sükutda ən çox qorxduğum şey onun yoxluğu deyil, yoxluğunda mənim kimə çevriləcəyimdir. İnsan sevdiyindən ayrılanda öz ruhunun parçalandığını hiss edir. Mən də eyni qorxunu daşıyıram.
Görəsən, onu, doğrudan da, sevirəmmi? Əgər sevirəmsə, bunu ona niyə deyə bilmirəm? Bəlkə də, mən sevgimi ifadə etməkdən qorxuram. Mənim sevgimin gücü ona çox böyük görünər və bu onu qorxudar. Ya da, əksinə, mənə qarşı hisslərinin dərinliyini göstərməz və bu məni yaralayar. Beləliklə, öz hisslərimə bir zərər gəlməsin deyə onları öz içimdə saxlamağa üstünlük verirəm. Düzdür, sevdiyimi söyləyə bilmirəm, amma bu o demək deyil ki, onu sevmirəm.
Onu itirməkdən çox qorxuram, qorxuram ki, sevgimi göstərdikcə, o məndən soyuyar. Bu soyuma qorxusu məni hər dəfə bir addım geridə saxlayır. Görəsən, sevgisiz qalacaq bir bağ nə qədər möhkəm ola bilər? Mən onu qısqanmaqla, onu sevdiyimi yalnız öz içimdə deməklə onu yanımda saxlaya bilərəmmi? Mənim sevgim onun bilmədiyi bir xəzinə ola bilərmi?
Kəpənək… səncə o niyə yoxa çıxdı? Bəzən elə bilirəm ki, o da itmiş parçalara qarışıb, bir az da mənim içimdə itib. Onun yoxluğu içimdə səssiz bir boşluq açıb. Qəribəsi isə budur ki, mən onu itirməkdən yox, onu itirdikdən sonra kimə çevriləcəyim insandan qorxuram. İnsan sevdiyindən ayrılanda ruhunun bir ucu qopur. Mən də o qopmanın astanasındayam, amma hələ də onu tutub saxlamağa çalışıram.
Düşünürəm, görəsən doğrudan da sevirəmmi onu? Yox, sevirəm... sadəcə bu sevgini deməyə cəsarət tapa bilmirəm. Bəlkə qorxuram. Hisslərimi dilə gətirsəm, ya onu qorxudaram, ya da o, mənim qədər dərindən hiss etməz. Hər iki ehtimal mənim üçün acıdı.
Ona sevgimi göstərməyə cəsarət etmədiyim üçün onu içimdə yaşadıram. Sözə çevrilməyən sevgilər var – susqun, amma dərin. Elə bilirəm ki, desəm hər şey dəyişər: bəlkə uzaqlaşar, bəlkə yadlaşar. Bu qorxuya görə hər dəfə bir addım geridə qalıram. Sevgimi gizlətməklə onu qoruduğumu sanıram. Amma yenə də düşünürəm: sevgisiz qalan bir bağ nə qədər davam edə bilər?
Jalə dərin bir ah çəkdi. Onun problemi sevgisini sadəcə gülümsəyərək göstərməyə çalışması idi. Sevməyin bir sənət olduğunu və hisslərini ona layiq olan insana necə açacağını bilmirdi. Bildiyi tək şey vardı: insan çox vaxt onu sevməyənin duyğusuzluğundan yapışır, orada kiçik də olsa bir istilik axtarır. Bəzən bu qırıntılarla özünü ovudur, bəzən də susub içində yanmağa davam edir.
Bu sükutun içində, bir anlıq yaddaşının dərinliyindən bir gerçək keçdi:
Bəlkə də, bu, insan təbiətinin ən böyük zəifliyidir – yalnız bir şeyi itirəndə onun necə əvəzsiz olduğunu dərk edirik.
Emin sadəcə bir dost deyildi. O, Jalənin içində heç kimə məxsus olmayan, amma yalnız ona aid bir yer tutmuşdu. Onun yoxluğu təkcə bir insanın yoxluğu deyildi – sanki içində bir otağın qapısı bağlanmış, işığı sönmüşdü. Jalə bu səssizliyin içində anlayırdı ki, insan bəzən sevginin dəyərini yalnız o boşluq yenidən yarananda anlayır. Bu itki təkcə Eminin yoxluğu deyildi, Jalənin özündən qopan bir parça idi. Həsrət onun üçün ağrıdan çox bir aynaya çevrilmişdi – Eminin həyatına nə qədər dərin yer tapdığını göstərən bir ayna. Amma bu aynaya baxmaq asan deyildi.
Jalə dərin nəfəs alıb Eminin yazdığı şeiri oxumağa başladı. Hər misra onun qəlbinin ən gizli guşələrinə toxunurdu. İlk sətirləri oxuyarkən içində gizlətdiyi sevgini yenidən hiss etdi.
Həyatda varlığım sənin gülüşün,
İncə nəfəsinlə dərin öpüşün.
Qəlbimi isidir özəl sözlərin,
Dünyama rəng qatır gözəl gözlərin.
Gözlərin ruhuma qarışıb sakit,
Hisslərim vulkandır, görənlər şahid.
Hamıdan uzağam mən dosta, yada,
Sənə yaxın olmaq üçün dünyada.
Hisslərin məlumdur fikirlərinlə,
Mənimsə hisslərim qalıb dərində.
Sənsiz bu dünyanı neylərəm, gülüm?
Sənsiz yaşamaqdan yaxşıdır ölüm…
– Heç bilirsənmi, o necə biridir? Sənə onu bir az təsvir edim. Danışarkən çox sürətlə danışmaz, hansı sözü hara qoyacağını bir xeyli düşünər. Amma yazmağa başladısa, onu kimsə dayandıra bilməz. Sanki qələmi onun düşüncələrinin qanadlarına çevrilir, hər sözlə yeni bir dünya qurur.
Yazmaq onunçün nəfəs almaq kimidir: o bunu etməzsə, həyatı dayanar. Yazıçı yazdıqca yaşayar, üstəlik bu da bəs etməz, yazını bitirdikdən sonra təkrar-təkrar eyni cümlələri oxuyub onları daha da gözəlləşdirməyə çalışar. Məncə, yazıçı olmaq nə vaxtsa kəpənəyə çevrilə biləcəyini bütün bəşəriyyətə sübut etmək deməkdir.
Amma mən onu yazıçı olduğu üçün yox, bütün insanları sevdiyi üçün sevirəm. O tanıdığı hər kəsə sevgi ötürən insandır. Bütün dostlarına, ailəsinə, oxucularına bu sevgini ötürməyi bacarır. Bəlkə də, yazıçılıq təkcə öz hisslərini kağıza köçürmək deyil, başqalarının hisslərinə də toxunmağı bacarmaqdır. Emin bunu bacarır. O məni heç zaman olduğum kimi qəbul etməkdən çəkinmir. Yazdığı hər sətirdə onun qəlbinin böyüklüyünü hiss edirəm və məhz bu böyüklük onu mənimçün bənzərsiz edir. Qısqanırammı? Qısqansam da, güvənirəm. Bilirsənmi, mən ondan heç vaxt məni yazmasını istəməmişəm. İstədiyim tək şey olub: hər zaman yanımda olsun. Amma biz insanlar beləyik. Sevginin dəyərini sevdiyimiz adamın yoxluğunda hiss edə bilirik.
Şərhlər (33)