Jalə düşündü ki, Eminlə münasibətində də bu belədir. Amma keçmişdən gələn bu düşüncələr onu yeni bir suala apardı: “Bəs sevdiyini itirmədən onun dəyərini necə anlaya bilərsən?” Başını xəfifcə yelləyən Jalə növbəti vərəqi əlinə alıb baxdı: “Güzgü”. Ah bu şeir... O, güzgüləri çox sevir. Mənə hər zaman deyərdi ki, güzgüyə baxdığın zaman özünü görə bilərsən, amma güzgünün arxasını görə bilsən, onda başa düşərsən ki, illər sonranı görəcəksən. Əlbəttə ki, özünü... Lakin gələcəkdəki halın indiki vəziyyətinlə yarışıb ona qalib gələcək”. Jalə dərin bir nəfəs aldı və gözlərini yavaşca yuxarı qaldırıb dedi:
– Amma mən güzgüyə baxanda yalnız onu görürəm. O mənim güzgümün arxasında duran şəxsdir. Bilirsən, güzgü bəzən insanın içində gizlənənləri də göstərir. Mənsə onun içində gizlənən hər şeyi görürəm. Onun gözlərində gördüyüm mənim gələcəyimdir.
Bunu deyib növbəti şeiri oxumağa başladı:
Onlar sənin gözlərini rəsm edər,
Gözlərim gözünün əksinə gedər.
Onlar çəkər sözlə sənin əksini,
Mən çəkərəm gözlə sənin əksini.
Onlar baxıb sözlə duyar ətrini,
Mən yazaram sevgi dolu sətrini.
Bilirsənmi, mən havanın özüyəm,
Səndən ötrü gözəllik güzgüsüyəm.
– Deyirlər, Allah insanı yer üzünə göndərəndə onun yarısını da arxasınca göndərir. Amma bir şərtlə — onu tapmaq. Elə biri ilə qarşılaşasan ki, ona baxanda özünü görəsən. İçindəki yarım qalan hisslər, cavabsız suallar bir anda yerinə otursun. O an anlayırsan: bu, sənsən… sadəcə başqa bir bədəndə.
Bəzən insanlar özlərini görmək üçün güzgüyə baxır. Halbuki həqiqi güzgü sevdiyin insandır. Ona baxanda özünü başqasının gözündə necə göründüyünü anlayırsan. Başqasına baxanda isə içində bir səs deyir: “Bu o deyil.” Gözlərin tanıyır, qəlbin israr edir ki: "Bax bu odur!"
Mənə görə, bu dünya da elə bir güzgüdür. Rəssam – yəni Yaradan – elə bir tablo çəkib ki, həyatın içinə səpələnmiş parçaları tapdıqca sən özünü bir az da tamamlanmış hiss edirsən. Və o parçaların ən dəyərlisi, bəlkə də, sənə aid olmayan, amma səni tamamlayan insandır.
Jalə bir qədər köks ötürüb sözünə davam etdi:
Bilirsənmi, kəpənək, Eminin ən çox maraqlandığı adamlar rəssamlardır. Rəssamların daxili dünyalarına enib onların rəngarəngliyindən həzz alır. Daha sonra o bu cür rəngləri götürüb yazdıqları ilə öz dünyasını yaradır. Bəzən düşünürəm ki, Eminin qələmi onun fırçasıdır. Hər cümləsi rənglərlə çəkilmiş bir rəsmdir.
Onun dünyası yalnız qara və ağ deyil – hər sətirdə minlərlə rəng var, bu rəngləri yalnız o görə bilir. Axı yazıçı olmaq həm də öz kitablarının rəssamı olmaq deməkdir. Arada dəyişən bir şey var. Vəsf etmək üçün rənglərə yox, sözlərə ehtiyacın var. Eminin rəssamlarla işləməsi məni heyrətləndirir, amma eyni zamanda bir qədər qısqandırır. Onun rəssamlarla danışarkən necə ilhamlandığını görəndə mənim ona verdiyim ilhamın bəs etmədiyini düşünürəm. Amma hər dəfə onun rənglərdən danışdığı anlarda gözlərindəki parıltını görəndə bu qısqanclıq yerini fərəhə verir.
Günlərin birində Eminlə mən bir rəssamla tanış olduq. Rəssam mənim şəklimi çəkmək istədi və çəkdi. Eminsə eləcə izlədi və çox qısqandı. O anlarda onun baxışlarında həm rəssamı, həm də çəkilmiş şəkli qısqandığını hiss edirdim. O, rəssamın fırçasının mənim dünyamı tam təsvir edə bilməyəcəyini düşünürdü. Amma eyni zamanda mənim üçün daha çox şey yaratmaq istəyirdi. Yalnız bu zaman anladım ki, Emin necə qısqanc biridir. Əti ətini yeyirdi, bütün gecəni yata bilmədi. Hər dəfə gözlərimə baxanda sanki məndən nəyisə daha çox öyrənmək istəyirdi. Bu qısqanclıq onun sevgisinin güzgüsü, məni nə qədər sevdiyini göstərən bir əks-səda idi. Səhər oyandığım zaman bir şeir vardı qarşımda.
Rəssam rəsm edər şəklini sənin,
Şair vəsf edər ətrini sənin.
Şəkillər dilsizdir, duyğusu yoxdur,
Qələm sərhədsizdir, qorxusu yoxdur.
Gəl mən rəsm edim səni yazımla,
İsidim qəlbini qışda yazımla.
Cümlələr düzüm kitablar qədər,
Sənə bir sətrim kifayət edər.
Dəftəri-qələmi at bir kənara,
Səni təsvir edəcəyəm sözlərimlə.
Bezmisən rəssamın eskizlərindən,
Qoy danışım sənə öz hisslərimdən.
Sənin adını qəlbimə qazıdım,
Ən dərin sözləri hüsnünə yazdım.
***
O mənə tez-tez deyərdi: “Hökm etmək istəyirsənsə, əvvəlcə təslim olmağı bacarmalısan.” O zamanlar bu sözlərin nə qədər dərin olduğunu tam anlamırdım. Amma indi, keçmişə baxanda hiss edirəm ki, o əslində özü təslim olaraq məni gücləndirirdi. O könlünü mənə açdı, qorxmadan, çəkinmədən. Mən indi onun qəlbinin hakimi deyiləm sadəcə – həm də onun güvəndiyi insanam. Bu, hökm deyil. Bu, bir ruhun digərinə inanmasıdır.
O deyərdi ki, “bir vaxta qədər qadını qadın edən kişidir.” Yəni qadının duyğularını, içindəki incə dünyanı anlayan və ona dəyər verən bir kişi, əslində o qadının formalaşmasında mühüm rol oynayır. Amma bir zaman gəlir ki, bu balans dəyişir. Həmin qadın elə bir gücə çevrilir ki, artıq kişini də kişi edən, onu tamamlayan, ona yol göstərən olur. Bu qarşılıqlı təsir bir yarış deyil, bir böyümə prosesidir. Sevmək – təkcə hiss deyil, bir-birini formalaşdırmaqdır. Birlikdə dəyişmək, birlikdə güclənməkdir.
Bax, onun bu cümlələri indi mənim içimdə yeni bir anlam tapıb. O təkcə sevdiyim insan deyildi. O, mənə özünü verərək məni özü ilə birgə böyütdü. Bəzən bir insan səssizcə təslim olur, amma bu təslimiyyətin içində elə bir hikmət yatır ki, sən o an başa düşürsən – əsl güc boyun əyməkdən qorxmaqda deyil, sevərək boyun əyməkdədir.
İndi yanımda yoxdur, onun üçün darıxıram. Sadəcə onu düşündüyüm üçün yox, varlığının burda olmamasını bütün vücudumla hiss etdiyim üçün... Darıxmaq qəribə duyğudur – bir tərəfdən içində boşluq yaradır, digər tərəfdən elə bil o boşluqda onun səsi dolaşır. Bəzən beynimin dərinliyindən səslər gəlir, elə bil o deyir: “Geri dön, geri dön.” Amma nə qəribədir, geri dönmək də asan deyil. İnsan həm darıxır, həm də qorxur. Özünə sual verir: “Bəs birdən geri dönsəm və o artıq məni istəməsə? Bəs birdən bütün yollar yenə tıxansa və mən ortada qalsam?” Bu suallar insanı içindən yeyir. Qadınlar bir budağı tam tutmamış digərini buraxmaq istəmirlər. Hər nə olsa da, insan riskləri gözə ala bilməlidir.
Kəpənək, gəl elə indicə Emin üçün nələrsə yazaq. Yazmaq mənim üçün sadəcə sözləri yan-yana düzmək deyil. Bu, hisslərimi qorumağın, onları gizli bir dünyada saxlayıb yalnız Emin üçün açmağın yoludur. Bəzən sözlərdə özümü tapıram, bəzən isə onu. Cəngavərin qadını qılınc tutmağı bacarmalı olduğu kimi, yazıçının qadını da qələm tutmağı bacarmalıdır. Qılınc bədəni qoruyur, qələm isə ruhu. Qılınc döyüşmək üçündür, qələm isə qorumaq, anlatmaq, yaşatmaq üçün.
Kəpənək sükuta qərq olmuşdu. Sanki bütün qanadları ilə deyil, bütün varlığı ilə dinləyirdi Jaləni. Danışılan sözlər onun üçün adi səslər deyildi – illərlə yolunu gözlədiyi, hardasa unudulmuş, amma ruhunun dərin qatlarında daim axtardığı sözlər idi. Elə bil zaman dayanmış, küləklər susmuşdu. Jalə danışdıqca, kəpənək də hər kəlməni içinə çəkir, o zərif səsin arxasındakı duyğuları hiss edirdi.
Sonra Jalə qələmə sarıldı. Kəpənək onu izləyirdi. Yazılan sözlər sanki təkcə kağızda yox, kəpənəyin içində də canlanırdı. O, yalnız cümlələri deyil, Jalənin içində baş verənləri də görürdü. Çünki Jalənin qəlbindən süzülən hər söz onun içində gizli qalan bir sirri də dilə gətirirdi. Jalə yazmağa başladı:
Şərhlər (33)