Yazıçılıq aşpazlıq sənəti kimidir. Aşpazlar növlərinə görə fərqli çeşidlərə ayrılır: kababçı, şirniyyatçı, pitza ustası və barista. Anar Oğuz çox gözəl baristadır. İgidi öldür, haqqını yemə, adam mənə elə gözəl bir qəhvə hazırladı ki, ikinci fincandan sonra anladım ki, məndə onun hazırladığı qəhvələrə qarşı asılılıq yaranacaq. Öz-özümə təvazökarlıqla dedim ki, ayağımı yorğanıma görə uzadım, mənimki çaydır, sənin hazırladığın qəhvələrdən içsəm, asılılıq yaranacaq, əl çəkə bilməyəcəyəm. Yəni Anarın etdiyi də hardan baxsan, aşpazlığın bir növüdür. Bizim barista Anarın aşpazlığı ilə heç bir işimiz yoxdur; adam işinin ustasıdır, baristalığının haqqını verir.
Anar şair kimi də çox güclüdür. O, Azərbaycan ədəbiyyatına "Sən hələ yatmamısan?" şeirini qazandıran adamdır. O bu dünyaya etirazını "Tanrı minimalist hekayələri Qəzzadakı körpələrin alnına yazır" deyərək üsyan edən adamdır. Digər şairlərin bir çoxunu "Diktatorun ölümü" şeiri ilə öldürüb.
Amma məsələ tənqidə gələndə vaxtilə qınadığı şeyləri özü etməyə başlayır. Şeirdə diktatorları öldürən adam tənqiddə ədəbiyyata senzura tətbiq edərək birbaşa diktatorluq edir. Özü də etiraf edir ki, elə təhlilçi olmur. Açığı, bu məsələdə o, Çarlz Bukovskidən daha "tərbiyəsiz" bir işlə məşğul olur.
Bizi narahat edən isə məhz tənqidçi Anarın varlığıdır. Danışanda sənə peşəkar tənqiddən dəm vurur, tənqidin növlərini sadalayır. Amma məsələ özünün yazdığı tənqidlərə gələndə qoyduğu meyarlara əməl etmir. Kitabı yarıda buraxıb bütöv əsərə diaqnoz qoyur. Çünki Anarın tənqidləri Şabanın "Korkusuz korkak" filmindəki həkimin diaqnozları kimidir. "Ömrünüzə çox az qalıb, hər an ölə bilərsiniz" dediyi adam uzun bir ömür yaşayır, "Sən uzun ömür sürəcəksən" dediyi adam isə elə oradaca keçinir. Çünki diaqnozları səhv salır.
Məsələn, kitabı yarımçıq qoyub elə şeyləri mənim boynuma yıxır ki, adam çaşıb qalır. Elvin Xəlil ilə olan Podkastda deyir ki, guya Nəsrəddin Tusi Şeytana deyib, yer üzündə asayişi pozmaq olmaz. Adamın üstündə Allah var, uydurduğu cümlə qəşəng idi. Anarı yalançı çıxarmamaq üçün sonradan o cümləni də kitaba əlavə etdim.
Bu tənqidim də məhz türk seriallarının kirvəsi Anar Oğuz haqqındadır.
Anar Oğuz çox "güclü" tənqidçidir. Siz onun tənqidlərindən yeni heç nə öyrənməsəniz də, ucuz türk seriallarının adlarını öyrənə bilərsiniz.
Hərdən mənə elə gəlir ki, günorta yuxudan duran kimi Anarın ilk işi ucuz türk seriallarının adlarını təkrarlamaq olur. Bu onun üçün janr stilistikasını bilməkdən daha vacibdir. Bəzən də mənə elə gəlir ki, Anar Oğuzun məqsədi tənqid etmək deyil; o, sadəcə, öz başına gələnləri danışmaq istəyir və bunu məhz əlinə alıb vərəqlədiyi kitabların adını hallandıraraq edir. Qarşısına bilmədiyi bir termin çıxanda isə dərhal düşünür ki, müəllif psevdointellektuallıq edir.
Mən də Anar Oğuzun oxucularına söz atmaq istərdim. Amma baxdım ki, Anarın yazıçı və şair kimi öz oxucu kütləsi yoxdur. Onun tənqidlərini oxuyanlar isə ancaq başqalarının uğursuzluğuna sevinən pafoslu adamlardır.
Anar Oğuzun xəyali oxucuları o qədər məşğuldur ki, onu oxumağa vaxt tapa bilmirlər. Buna görə də Anar Oğuz başqalarının real oxucularını görən kimi onları dərhal "boş-bikar" və "hazırlıqsız oxucu" adlandırır. O özünə sadiq oxucu kütləsi yarada bilmir deyə, başqalarının oxucularını gözdən salmaqla məşğuldur. Mən Anarı qınamıram. Görəndə ki, şeirlərini oxuyan yoxdur, başladı bu yola əl atmağa.
Ümumiyyətlə, yazanda gərək elə kitab yazasan ki, Anar Oğuz və onun kimilər əsəri axıra kimi oxuya bilməsinlər. Axı Anar Oğuzun özü də etiraf edir ki, əsl kitab odur ki, əsəbiləşib onu yarımçıq saxlayasan, kənara tullayasan. Əsər sənə təsir etməlidir! O, peşəkar tənqidçi iddiası ilə oxuduğu hər hansısa əsəri yarımçıq saxlayıb qırağa atırsa, bu onun qeyri-peşəkarlığıdır. O ki qaldı mənim kitabımı yarımçıq saxlamasına, buna mən ancaq sevinirəm. Çünki hər kəs mənim kitablarımdan öz qabının tutduğu qədərini götürür.
Anar Oğuz digər əsərlərin "Axilles dabanı"nı tapmağa çalışdıqca bir də baxdı ki, ədəbiyyatın vücudu elə Axilles dabanından ibarətdir. Məni məyus edən isə şair Anarın istedadını tənqidçi Anarın öldürməsidir. Onu da bilin ki, oxucularım mənə yazdığı o kəskin tənqidə görə Anara nifrət edirlərsə, mən ona hər kəsdən çox hörmət edirəm.
Əsl həyatda mülayim olsam da, yazılarım sərtdir. Eynilə filmdəki Mülayim Sərt kimi... Hər günümü bu dünyadakı sonuncu günümmüş kimi yaşamağa çalışıram, edə bildiyimdən də artığını külliyyatımda ortaya qoyuram. Mən qəhvə içəndə ona hörmət edib təvazökarlıqla "ayağımı yorğanıma görə uzadıram" deyirdim, o isə elə bilib ki, bu sözü mənə ədəbiyyatda da deyə bilər. Anar Oğuz mənim haqqımda deyir ki, ayağını yorğanına görə uzatsa, yaxşı yazıçı ola bilər. Amma bilmir ki, mənim yorğanım balaca deyil, ayağım çox uzundur.
Anarın özü də çox gözəl bilir ki, mənim üslubumda pəncərəsi olmayan evlər kimi çatışmazlıqlar var. Amma mənim yazılarım onun o kitabda yarımçıq qoyub qaçdığı Nəsrəddin Tusi bölümü kimi didaktik, üslubum isə Molla Nəsrəddinin lətifələritək komikdir. Nəhayət, o bunu da bilmir ki, pəncərəsi olmayan bu evin sakini qışın oğlan çağında da yorğansız yatır.
Susmaq olar, amma tənqidimlə sənə elə qoyaram səsin yayılar Gürcüstana qədər. Çünki özünü aparırsan Hitler kimi, amma mən Stalinəm, fəsil qış, bura da Stalinqraddır. Sən Hitler kimisən — məğlub — mən isə Berlinə girirəm tanknan...
Şərhlər (12)