Yarımçıq Ssenarilər - Simurq

“Hər kəs bir film yazır — bəzi ssenarilər isə heç vaxt sonluğa çatmır.”

Toz basmış lentlər küncdə sükutla dayanmışdı. Onlara toxunduqda barmaqların deyil, yaddaşın toza bulaşırdı. Rəflərdəki hər qutu, bir zamanlar çəkilmiş, lakin danışılmamış hekayələrin qəbri kimi susurdu. Köhnə, pas bağlamış bir proyektor divara tuşlanmışdı ,artıq heç bir görüntü göstərmirdi. Otaqda nə işıq vardı, nə də hərəkət. Yalnızca keçmişin qaranlığından yüksələn səssizliyin səsi duyulurdu. Hər şey durmuşdu, amma sükutun içində nələrsə hərəkətdəydi.Onun adı heç yerdə çəkilmirdi. Arxivlərdə axtarsan da tapmazdın. Heç bir festivalda, kino tarixində, afişada adına rast gələ bilməzdin. Vaxtilə o, bu şəhərdə ən çox danışılan rejissorlardan biri idi. Adı dillərdə gəzirdi, amma heç kim bircə filmini belə izləmiş deyildi. Çünki onun heç bir filmi tamamlanmamışdı. Hər biri yarıda qalmışdı. Sanki o, ssenarilərə başlanğıc verən, amma sonluqları unudan bir ruh idi.Onunla ilk dəfə universitetin arxiv otağında qarşılaşdım – daha doğrusu, izinə orada rast gəldim. Ən alt rəfdə, gözdən uzaqda bir lent qutusu vardı. Üstündə saralmış, qopmaq üzrə olan bir etiket:

“TAMAMLANMADI – 1989”

Bu təkcə lentin yox,  bir insanın taleyinin də etiketi kimi görünürdü. Cəmi bir söz, amma sanki yüzlərlə səhnənin qapısını açırdı. O an başa düşdüm: bu filmə, lentə deyil  susmuş adamın özünə çatmaq lazımdır. Çünki bəzən film, sadəcə kadrdan ibarət deyil. O, bir insanın yaşanmamış sözləri ola bilər.Onu tapmaq çətin olmadı. Bakıətrafı bir kənddə tənha yaşayırdı. Zəng etdim. Açmadı. Qısa bir mesaj gəldi:

“Filmlər danışmaq üçün deyil. Onlar baxılmaq üçündür. Amma mənim filmlərim – susmaq üçündür.”

O məni görməyə razılaşanda bilirdim ki bu, sadəcə görüş deyil. Yarımçıq  ssenarinin içində bir kadr olmaq idi. Qapını açanda qarşımda gördüyüm adam artıq çəkilişləri tərk etmiş bir rejissor deyildi. O,  öz həyatının proyektorunda donub qalmışdı. Saçları ağarmış, hərəkətləri yavaş, danışığı sanki illərin çəkisini daşıyırdı. Gözlərində isə gələcəyə aid heç nə yox idi – o, yalnız keçmişin qaranlığında nəfəs alırdı.

— Sən filmlə maraqlanırsan? — dedi.

— Mən unudulmuş bir kadr axtarıram, — cavab verdim.

— Elə isə doğru ünvandasan. Mən unudulmuş kadrların insanıyam.

Məni evinin içindəki kiçik otağa apardı. Tozlu bir proyektor, lentlərlə dolu taxta qutular, rütubətə bürünmüş divarlar... Otağın hər tərəfi yarımçıq filmlərin ruhuyla dolu idi. Proyektoru işə saldı. Lent yavaş-yavaş dönməyə başladı. Görüntü titrəyirdi, səsi çatmırdı. Amma içində danışılmamış hekayələrin səsi vardı.Ekranda ardıcıl olmayan səhnələr canlanırdı. Boş küçələr, itirilmiş baxışlar, tərk edilmiş binalar, göyə doğru çəkilmiş kameralar... Kadrlar sanki bir-birini tamamlamır, amma bir ritm yaradırdı. Birdən-birə görüntü dondu. Səhnə yarımçıq qaldı.

— Bu film nə haqqındadır? — soruşdum.

— O sualın cavabı yoxdur, — dedi. — Çünki bu film nəyinsə haqqında deyil... içindədir. Bu mənim yaşaya bilmədiyim səhnələrin vizual skeletidir.

— Bəs niyə tamamlanmadı?

— Çünki bəzi filmlər bitmək üçün deyil. Onlar düşünmək, susmaq və davam etməmək üçün çəkilir.

Onunla söhbət uzandıqca anlayırdım ki, bu adam yalnız filmlərini deyil, bütün həyatını montajsız yaşayıb. Sən demə, o, həyatını da ssenari kimi yazıb, amma heç vaxt son səhifəni gətirməyib. Onun üçün vidalaşma yox idi. O, hər hissəni başladığı yerdə dondurub. Qırıq kadrlar, natamam cümlələr, sükut içində saxlanılan xatirələr...

— Sən bu filmləri niyə heç kimə göstərmədin? –deyəsoruşdum.

— Çünki onlar mənim sonluqlarımdır. Onları göstərsəm, mən bitərəm.

— Bəs indi?

— İndi sən baxdın. Bəlkə kimsə başa düşsün deyə...

Səhəri gün universitetə qayıtdım. Filmin surətini professoruma göstərdim. O, lentə baxdı, sonra susdu. Uzun bir səssizlikdən sonra dərin bir nəfəs aldı və dedi:

— Bu, kino deyil. Bu, xatirədir.

— Bəs xatirələr göstərilə bilməz?

— Bəzən göstərilən xatirə, unudulmuş ağrını yenidən doğurur...

Aylar sonra poçtuma ondan bir məktub gəldi:

“Filmi sil. Qoy o, yaddaşda yaşasın, ekranda yox.”

Amma mən silmədim. Çünki artıq o film lentdə deyildi. O, mənim içimdə yaşayırdı.Həm də işıqsız, səsiz, amma tam şəkildə . O gün başa düşdüm ki, bəzən bir film ekran üçün deyil — bir ruh üçün çəkilir.İndi mən də film çəkirəm. Hər ssenarini yazarkən içimdə eyni sual dolaşır:

“Əgər bu film də tamamlanmasa, o zaman mən kimə çevriləcəm?”

Çünki bəzən......ən ağır sonluq — başlanğıc ola bilməyəcək qədər gecikmiş bir kadrdır.

Və indi sən də düşün:

Sənin həyatında hansı ssenari hələ də yarımçıqdır və  niyə onu tamamlamırsan?