4 Fevral - Ümumdünya Xərçənglə Mübarizə Günü

1) Ümumdünya Xərçənglə Mübarizə Günü nədir və nə vaxt qeyd olunur?

Ümumdünya Xərçənglə Mübarizə Günü hər il 4 fevral tarixində qeyd olunur. Bu gün sanki bəşəriyyətə bir xəbərdarlıq zəngi kimidir: görünməyən bir düşmən insan bədənində səssizcə dolaşır. Məqsəd insanları bu xəstəlik haqqında maarifləndirmək, erkən diaqnozun həyat qurtaran bir işıq olduğunu xatırlatmaqdır.

2) Xərçəng nədir və necə yaranır?

Xərçəng bəzən insan bədənində gizlənən qaranlıq bir kölgə kimi təsvir edilir. Hüceyrələr normal qaydada yaşayıb ölən canlı varlıqlar kimidir, amma bu kölgə onları qaydadan çıxarır, itaətsiz hala gətirir. Nəticədə hüceyrələr nəzarətsiz çoxalır və bədən daxilində səssiz bir fırtına başlayır.

Normal Hüceyrə Bölünməsi

Bədənimiz trilyonlarla hüceyrədən ibarətdir. Sağlam bir orqanizmdə bu hüceyrələr böyüyür, bölünür və lazım olduqda ölürlər. Bu proses ciddi şəkildə idarə olunur və bədənin sağlam qalmasını təmin edir. Aşağıdakı şəkildə normal, nizamlı hüceyrə bölünməsi təsvir edilmişdir.

Bu şəkildə gördüyünüz kimi, hüceyrələr bir-birinə bənzəyir və nizamlı bir şəkildə düzülüblər.

3) Xərçəngin əsas səbəbləri hansılardır?

Bu xəstəliyin yaranmasına həm görünən, həm də görünməyən amillər təsir edir. Genetik meyl, siqaret və zərərli vərdişlər, çirkli hava, yanlış qidalanma və stress bu kölgəni gücləndirən səbəblərdir. Bəzən isə viruslar və infeksiyalar sanki bu gizli qüvvəyə qapı açan açar rolunu oynayır.Bəzi hallarda xərçəngin səbəbi bədənimizin daxilində, hüceyrə səviyyəsində olur. Bura irsi genetik mutasiyalar, hormonal dəyişikliklər və bəzi virus infeksiyaları aiddir.

Bu mikroskopik görüntü, xərçəngin bioloji səbəblərindən olan DNT zədələnməsini (mutasiyanı) və hüceyrəyə hücum edən virusu göstərir.

4) Xərçəngdən qorunmaq üçün nə etmək olar?

Xərçəngdən qorunmaq üçün insan öz bədənini bir məbəd kimi qorumalıdır. Sağlam qidalanmaq, hərəkətli həyat tərzi sürmək, zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq və mütəmadi müayinələrdən keçmək bu qaranlıq kölgəyə qarşı yandırılan çıraqlardır. Erkən diaqnoz isə qaranlıqda yol göstərən sehrli bir fənər kimidir.

5) Bu günün cəmiyyət üçün əhəmiyyəti nədir?

Bu gün insanlara həyatın kövrək və dəyərli olduğunu xatırladır. Xərçənglə mübarizə yalnız tibbi deyil, həm də ruhani bir mübarizədir – ümidlə qorxu arasında gedən səssiz savaş. Bu gün xəstələrə və onların ailələrinə “tək deyilsiniz” mesajı verən bir çağırışdır və insanlığı birgə dayanmağa səsləyən mənəvi bir işıqdır.

Yaşadığımız və işlədiyimiz mühit də sağlamlığımıza təsir edir. Hava, su və torpaqdakı kanserogen maddələrə (xərçəng yaradan maddələr) məruz qalma, həmçinin günəşin ultrabənövşəyi şüaları riski artırır.
Şəkildə sənaye çirklənməsi və günəş yanığı (həddindən artıq UV şüalanma) kimi ətraf mühit faktorlarının xərçəng riskini necə artırdığı təsvir edilmişdir.

Gündəlik vərdişlərimiz xərçəng riskinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir. Siqaret çəkmək, alkoqol qəbulu, qeyri-sağlam qidalanma və fiziki aktivliyin az olması ən böyük risk faktorlarındandır.

Bu şəkildə gördüyünüz kimi, tütün məmulatlarından istifadə və yüksək kalorili, işlənmiş qidalardan ibarət pəhriz xərçəngin inkişafına zəmin yaradan əsas həyat tərzi faktorlarıdır.